Ditulis oleh Dr Sue
Tarikh: 6 Jun 2026
Sejak kebangkitan teknologi Artificial Intelligence (AI), istilah berkaitan AI semakin kerap digunakan dalam media, pendidikan, sektor awam, industri dan kehidupan harian. Namun begitu, satu perkara yang semakin ketara ialah penggunaan pelbagai terjemahan bagi istilah Artificial Intelligence, khususnya antara “Kecerdasan Buatan” dan “Kepintaran Buatan”.
Walaupun kedua-dua istilah ini kelihatan hampir sama dari sudut makna umum, penggunaan yang tidak konsisten boleh menimbulkan kekeliruan dalam kalangan masyarakat. Lebih membimbangkan apabila istilah yang kurang tepat mula digunakan secara meluas sehingga dianggap sebagai istilah rasmi.
Persoalannya, apakah sebenarnya terminologi yang betul dalam Bahasa Melayu?
Artificial Intelligence dan Terjemahan Rasminya
Dalam konteks Bahasa Melayu di Malaysia, istilah yang diterima secara meluas dan digunakan dalam dokumen rasmi ialah:
Artificial Intelligence (AI) = Kecerdasan Buatan (KB)
Istilah ini digunakan secara konsisten oleh pelbagai institusi kerajaan, universiti, badan penyelidikan dan organisasi profesional.
Apabila kita membaca dasar berkaitan AI, laporan kerajaan, dokumen akademik atau bahan latihan profesional, istilah yang lazim digunakan ialah Kecerdasan Buatan dan bukannya Kepintaran Buatan.
Penggunaan yang konsisten amat penting kerana terminologi bukan sekadar terjemahan bahasa. Ia mewakili satu konsep ilmu yang perlu difahami secara seragam oleh masyarakat.
Adakah “Kepintaran Buatan” Salah?
Jawapannya ialah tidak semestinya salah dari sudut bahasa, tetapi ia bukan istilah standard yang digunakan dalam bidang akademik dan profesional.
Perkataan kepintaran memang wujud dalam Bahasa Melayu dan membawa maksud kebolehan berfikir atau memahami sesuatu dengan baik. Oleh itu, apabila seseorang menggunakan istilah Kepintaran Buatan, maksud yang ingin disampaikan masih boleh difahami.
Namun demikian, dalam bidang ilmu dan pembentukan istilah teknikal, kefahaman semata-mata tidak mencukupi. Yang lebih penting ialah keseragaman penggunaan.
Sebagai contoh, masyarakat mungkin memahami kedua-dua istilah berikut:
- Telefon bimbit
- Telefon mudah alih
Tetapi dalam konteks tertentu, satu istilah akan dipilih sebagai istilah rasmi untuk memastikan komunikasi yang konsisten.
Begitu juga dengan AI. Walaupun “Kepintaran Buatan” boleh difahami, istilah yang telah diterima dan digunakan secara meluas ialah Kecerdasan Buatan.
Mengapa “Kecerdasan” Lebih Sesuai?
Salah satu sebab utama ialah keseragaman dengan istilah lain yang telah lama digunakan dalam bidang psikologi dan pendidikan.
- Emotional Intelligence → Kecerdasan Emosi
- Intellectual Intelligence → Kecerdasan Intelek
- Multiple Intelligences → Kecerdasan Pelbagai
Perhatikan bahawa perkataan intelligence diterjemahkan sebagai kecerdasan, bukannya kepintaran.
Oleh itu, apabila istilah Artificial Intelligence diterjemahkan, pendekatan yang konsisten ialah:
Artificial Intelligence → Kecerdasan Buatan
Penggunaan istilah ini menjadikan keseluruhan bidang ilmu lebih tersusun dan mudah difahami.
Mengapa Terminologi Penting?
Sesetengah pihak mungkin beranggapan bahawa perbezaan antara “kecerdasan” dan “kepintaran” hanyalah isu bahasa yang kecil.
Hakikatnya, terminologi memainkan peranan yang sangat penting dalam perkembangan ilmu.
Dalam dunia akademik, istilah yang berbeza boleh menyebabkan:
- Kekeliruan dalam pembelajaran
- Ketidakseragaman dalam buku dan modul latihan
- Kesukaran dalam pencarian maklumat
- Salah faham terhadap konsep sebenar
Bayangkan jika setiap institusi menggunakan istilah yang berbeza untuk konsep yang sama. Ada yang menggunakan “Kecerdasan Buatan”, ada yang menggunakan “Kepintaran Buatan”, manakala yang lain pula menggunakan “Kebijaksanaan Buatan”. Lama-kelamaan, masyarakat akan keliru sama ada ketiga-tiganya merujuk kepada teknologi yang sama atau konsep yang berbeza.
Dalam bidang yang berkembang pesat seperti AI, keseragaman istilah amat penting bagi memastikan penyebaran ilmu berlaku secara tepat.
Peranan Pendidik dan Pengamal AI
Sebagai pendidik, penyelidik dan pengamal AI, kita mempunyai tanggungjawab untuk menggunakan istilah yang tepat dan konsisten.
Apabila istilah yang standard digunakan secara berterusan dalam buku, artikel, kursus dan latihan, masyarakat akan lebih mudah memahami konsep yang dibincangkan.
Ini tidak bermaksud kita perlu menyalahkan mereka yang menggunakan istilah “Kepintaran Buatan”. Ramai yang menggunakannya dengan niat yang baik dan berdasarkan pemahaman masing-masing.
Namun, apabila kita mengetahui bahawa istilah yang diterima secara rasmi ialah Kecerdasan Buatan, maka adalah lebih wajar untuk kita menggunakannya bagi mengelakkan kekeliruan pada masa hadapan.
Penutup
Bahasa sentiasa berkembang seiring perkembangan ilmu dan teknologi. Namun dalam bidang yang memerlukan ketepatan konsep seperti Artificial Intelligence, penggunaan terminologi yang standard amat penting.
Walaupun istilah Kepintaran Buatan boleh difahami dan tidak dianggap salah sepenuhnya dari sudut bahasa, istilah yang lebih tepat, lebih konsisten dan lebih diterima dalam konteks akademik serta profesional ialah:
Kecerdasan Buatan (Artificial Intelligence, AI)
Apabila kita menggunakan istilah yang tepat, kita bukan sekadar menjaga bahasa. Kita juga membantu membina kefahaman yang lebih jelas tentang teknologi yang sedang membentuk masa depan pendidikan, pekerjaan dan kehidupan manusia.
Dalam dunia AI yang berkembang pantas, ketepatan istilah adalah sebahagian daripada ketepatan ilmu. Dan seperti yang sering diingatkan, teknologi yang hebat bermula dengan kefahaman yang betul. Ilmu dahulu, teknologi kemudian. Kecerdasan dahulu, barulah penggunaan yang bijaksana.
Mengenai Penulis
Ts. Dr. Suhailah Mohamed Noor, atau lebih dikenali sebagai Dr Sue, ialah pensyarah kanan, AI trainer, penulis dan pengasas Prompt Academy.
Beliau merupakan penulis lima buah buku berkaitan Artificial Intelligence (AI), termasuk Kuasai Prompt, Bijak Kuasai Prompt, Kuasai Ilmu untuk Kuasai AI, Berkenalan dengan AI Generatif dan Mudahnya Kuasai Prompt.
Selain buku bercetak, beliau turut menghasilkan pelbagai e-book, modul latihan dan bengkel profesional yang memfokuskan kepada penggunaan AI secara beretika, bertanggungjawab dan berpaksikan pemikiran manusia.
Melalui penulisan, latihan dan perkongsian ilmu, beliau memperjuangkan falsafah bahawa teknologi AI seharusnya membantu manusia berfikir dengan lebih baik, bukan menggantikan peranan manusia dalam proses pembelajaran, penyelidikan dan membuat keputusan.
Prompt Academy merupakan platform perkongsian ilmu beliau yang memberi fokus kepada AI literacy, prompting, pendidikan, penulisan akademik dan pembangunan profesional dalam era kecerdasan buatan.