Semakan dan
Penggunaan AI
Secara
Bertanggungjawab
AI boleh membantu menyediakan draf, cadangan dan analisis awal. Manusia masih perlu memahami, menyemak dan membuat keputusan sebelum hasil tersebut digunakan.
Berikan Arahan
Manusia menerangkan tugasan, tujuan dan konteks.
Terima Draf AI
AI menghasilkan cadangan atau draf awal.
Semakan Manusia
Fakta, bahasa, konteks, sensitiviti dan risiko disemak.
Hasil Disahkan
Dokumen digunakan hanya selepas manusia berpuas hati.
Menggunakan AI bukan sekadar mendapatkan jawapan
Dalam modul-modul sebelumnya, kita telah mempelajari asas AI, teknik membina prompt dan penggunaan ChatGPT untuk tugasan kerja pejabat.
Sekarang kita melengkapkan proses tersebut dengan satu kemahiran yang sama penting: menyemak sebelum menggunakan.
Output AI tidak seharusnya terus dianggap sebagai dokumen akhir. Ia lebih sesuai dilihat sebagai draf, cadangan atau titik permulaan yang perlu melalui penilaian manusia.
Daripada pengguna AI kepada pengguna AI yang bertanggungjawab
Kecekapan menggunakan AI turut melibatkan kebijaksanaan menilai, melindungi maklumat dan bertanggungjawab terhadap hasil akhir.
Mengenal Pasti Risiko
Memahami bahawa jawapan AI boleh mengandungi kesilapan, andaian dan maklumat yang belum disahkan.
Menyemak Kandungan
Memeriksa fakta, angka, nama, tarikh, bahasa dan konteks sebelum kandungan digunakan.
Melindungi Maklumat
Mengenal pasti maklumat sulit, sensitif atau peribadi yang tidak sesuai dimasukkan ke dalam AI.
Mengekalkan Akauntabiliti
Menyedari bahawa keputusan akhir dan tanggungjawab terhadap dokumen kekal pada manusia.
Prinsip Utama Modul 4
AI bukan langkah terakhir. Semakan manusia ialah sebahagian daripada proses kerja, bukan tugas tambahan selepas kerja selesai.
Jawapan yang meyakinkan belum tentu tepat
AI boleh menghasilkan ayat yang lancar, kemas dan profesional. Namun, cara sesuatu jawapan ditulis tidak membuktikan bahawa semua maklumat di dalamnya benar.
AI tidak melihat situasi sebenar organisasi anda
AI menghasilkan respons berdasarkan arahan, maklumat yang diberikan dan corak bahasa yang telah dipelajarinya.
AI mungkin tidak mengetahui prosedur dalaman, keputusan pengurusan, perkembangan terkini atau sensitiviti sesuatu kes.
Maklumat mungkin tidak tepat
Nama, tarikh, jumlah, statistik atau fakta boleh diberikan secara salah walaupun ayatnya kelihatan yakin.
Konteks mungkin disalahfahami
AI boleh mentafsir tugasan secara berbeza daripada maksud sebenar pengguna atau keperluan organisasi.
Prosedur mungkin tidak sepadan
Cadangan umum AI mungkin tidak mematuhi format, polisi atau prosedur khusus sesebuah jabatan.
Manusia memahami implikasi
Pegawai lebih memahami penerima, tujuan, sensitiviti dan kesan sesuatu dokumen atau keputusan.
Gunakan AI sebagai sebahagian daripada proses kerja
Jawapan AI menjadi lebih berguna apabila melalui proses semakan, pembetulan dan pengesahan manusia.
Berikan Arahan
Nyatakan tugasan, tujuan, konteks dan bentuk hasil.
Terima Draf
Gunakan respons AI sebagai cadangan atau titik permulaan.
Semak dan Nilai
Periksa fakta, bahasa, konteks, risiko dan kesesuaian.
Sahkan dan Gunakan
Gunakan hanya selepas manusia berpuas hati dengan hasilnya.
Apabila AI memberikan maklumat yang kelihatan benar
Kadangkala AI menghasilkan maklumat yang salah, direka, tidak lengkap atau tidak dapat disahkan.
Cabarannya ialah maklumat tersebut boleh disampaikan dalam bentuk ayat yang sangat lancar, tersusun dan meyakinkan.
Oleh sebab itu, keyakinan bahasa AI tidak boleh dijadikan ukuran tunggal untuk menentukan ketepatan jawapan.
Hallucination AI berlaku apabila AI menghasilkan maklumat yang tidak tepat atau tidak wujud tetapi menyampaikannya seolah-olah maklumat tersebut benar.
Maklumat apakah yang perlu diberi perhatian?
Kesilapan AI boleh muncul dalam beberapa bentuk yang kelihatan kecil tetapi memberi kesan besar kepada dokumen rasmi.
Nama yang Salah
Nama individu, organisasi, jawatan, program atau institusi mungkin tersalah eja atau tidak tepat.
Tarikh dan Angka Direka
AI boleh memberikan tarikh, jumlah, statistik atau tempoh yang tidak pernah diberikan oleh pengguna.
Rujukan Tidak Wujud
Nama dasar, pekeliling, artikel atau sumber mungkin kelihatan sah tetapi sebenarnya tidak wujud.
Andaian Menjadi Fakta
AI mungkin mengisi maklumat yang tiada berdasarkan andaian tanpa menjelaskan bahawa ia sedang membuat andaian.
Contoh simulasi: Apa yang perlu disemak?
Baca draf berikut dan kenal pasti maklumat yang tidak boleh terus diterima tanpa pengesahan.
Program tersebut dilaksanakan berdasarkan Pekeliling Transformasi Digital Sektor Awam Bilangan 7 Tahun 2025 .
Secara keseluruhannya, program berjaya mencapai peningkatan produktiviti sebanyak 45%.
Tarikh Program
Adakah tarikh 18 Mei 2026 benar-benar terdapat dalam nota atau rekod asal?
Bilangan Peserta
Adakah angka 240 orang direkodkan atau sekadar diandaikan oleh AI?
Nama Pekeliling
Adakah pekeliling tersebut benar-benar wujud dan berkaitan dengan program?
Peningkatan 45%
Adakah terdapat data atau analisis yang menyokong angka pencapaian tersebut?
Bila jawapan AI memerlukan semakan lanjut?
Satu tanda sahaja tidak semestinya membuktikan bahawa jawapan itu salah, tetapi ia menunjukkan bahawa pengesahan tambahan diperlukan.
Terlalu khusus tanpa sumber
AI memberikan angka atau tarikh tepat walaupun maklumat tersebut tidak pernah diberikan.
Rujukan sukar ditemukan
Nama dasar, pekeliling atau artikel tidak dapat ditemukan melalui sumber rasmi.
Jawapan berubah-ubah
AI memberikan maklumat berbeza bagi fakta yang sama apabila ditanya semula.
Bahasa terlalu yakin
AI membuat dakwaan tanpa menunjukkan sumber, had atau tahap ketidakpastian.
Tidak sepadan dengan konteks
Cadangan kelihatan umum dan tidak selari dengan prosedur sebenar organisasi.
Fakta tidak dapat disahkan
Maklumat penting tidak dapat disokong oleh rekod, dokumen atau sumber yang dipercayai.
Apakah tindakan yang lebih selamat?
Fikirkan jawapan anda dahulu, kemudian tekan butang untuk melihat cadangan tindakan.
AI menyatakan satu dasar baharu mula berkuat kuasa pada 1 Ogos 2026.
Apakah perkara pertama yang perlu dibuat sebelum maklumat itu dimasukkan ke dalam surat rasmi?
AI menambah jumlah peserta dalam laporan walaupun angka itu tiada dalam nota asal.
Bolehkah angka tersebut dikekalkan kerana ia kelihatan munasabah?
AI menghasilkan nama pekeliling lengkap berserta nombor dan tahun penerbitan.
Adakah format yang profesional membuktikan pekeliling itu wujud?
Tidak semua tugasan memerlukan semakan yang sama
Tahap semakan perlu disesuaikan dengan tujuan, penerima, sensitiviti dan kesan dokumen tersebut.
Komunikasi Ringkas
Contohnya draf mesej dalaman atau cadangan awal yang tidak mengandungi maklumat sensitif.
Semakan AsasEmel atau Surat
Semak penerima, tujuan, fakta, nada bahasa serta arahan atau tindakan yang dinyatakan.
Semakan SederhanaLaporan Rasmi
Sahkan angka, tarikh, nama, sumber, keputusan dan kesesuaian dengan rekod organisasi.
Semakan TelitiPolisi atau Keputusan
Dokumen yang memberi kesan kepada orang lain memerlukan pengesahan dan pertimbangan profesional yang lebih tinggi.
Semakan KritikalJangan nilai jawapan berdasarkan keyakinan bahasa AI
Nilai kandungan berdasarkan fakta, rekod, konteks dan sumber yang boleh disahkan. Gunakan AI dengan yakin, tetapi jangan lepaskan tanggungjawab sebagai manusia.
Jawapan yang meyakinkan belum tentu tepat
AI boleh menghasilkan ayat yang lancar, kemas dan profesional. Namun, cara sesuatu jawapan ditulis tidak membuktikan bahawa semua maklumat di dalamnya benar.
AI tidak melihat situasi sebenar organisasi anda
AI menghasilkan respons berdasarkan arahan, maklumat yang diberikan dan corak bahasa yang telah dipelajarinya.
AI mungkin tidak mengetahui prosedur dalaman, keputusan pengurusan, perkembangan terkini atau sensitiviti sesuatu kes.
Maklumat mungkin tidak tepat
Nama, tarikh, jumlah, statistik atau fakta boleh diberikan secara salah walaupun ayatnya kelihatan yakin.
Konteks mungkin disalahfahami
AI boleh mentafsir tugasan secara berbeza daripada maksud sebenar pengguna atau keperluan organisasi.
Prosedur mungkin tidak sepadan
Cadangan umum AI mungkin tidak mematuhi format, polisi atau prosedur khusus sesebuah jabatan.
Manusia memahami implikasi
Pegawai lebih memahami penerima, tujuan, sensitiviti dan kesan sesuatu dokumen atau keputusan.
Gunakan AI sebagai sebahagian daripada proses kerja
Jawapan AI menjadi lebih berguna apabila melalui proses semakan, pembetulan dan pengesahan manusia.
Berikan Arahan
Nyatakan tugasan, tujuan, konteks dan bentuk hasil.
Terima Draf
Gunakan respons AI sebagai cadangan atau titik permulaan.
Semak dan Nilai
Periksa fakta, bahasa, konteks, risiko dan kesesuaian.
Sahkan dan Gunakan
Gunakan hanya selepas manusia berpuas hati dengan hasilnya.
Apabila AI memberikan maklumat yang kelihatan benar
Kadangkala AI menghasilkan maklumat yang salah, direka, tidak lengkap atau tidak dapat disahkan.
Cabarannya ialah maklumat tersebut boleh disampaikan dalam bentuk ayat yang sangat lancar, tersusun dan meyakinkan.
Oleh sebab itu, keyakinan bahasa AI tidak boleh dijadikan ukuran tunggal untuk menentukan ketepatan jawapan.
Hallucination AI berlaku apabila AI menghasilkan maklumat yang tidak tepat atau tidak wujud tetapi menyampaikannya seolah-olah maklumat tersebut benar.
Maklumat apakah yang perlu diberi perhatian?
Kesilapan AI boleh muncul dalam beberapa bentuk yang kelihatan kecil tetapi memberi kesan besar kepada dokumen rasmi.
Nama yang Salah
Nama individu, organisasi, jawatan, program atau institusi mungkin tersalah eja atau tidak tepat.
Tarikh dan Angka Direka
AI boleh memberikan tarikh, jumlah, statistik atau tempoh yang tidak pernah diberikan oleh pengguna.
Rujukan Tidak Wujud
Nama dasar, pekeliling, artikel atau sumber mungkin kelihatan sah tetapi sebenarnya tidak wujud.
Andaian Menjadi Fakta
AI mungkin mengisi maklumat yang tiada berdasarkan andaian tanpa menjelaskan bahawa ia sedang membuat andaian.
Contoh simulasi: Apa yang perlu disemak?
Baca draf berikut dan kenal pasti maklumat yang tidak boleh terus diterima tanpa pengesahan.
Program tersebut dilaksanakan berdasarkan Pekeliling Transformasi Digital Sektor Awam Bilangan 7 Tahun 2025 .
Secara keseluruhannya, program berjaya mencapai peningkatan produktiviti sebanyak 45%.
Tarikh Program
Adakah tarikh 18 Mei 2026 benar-benar terdapat dalam nota atau rekod asal?
Bilangan Peserta
Adakah angka 240 orang direkodkan atau sekadar diandaikan oleh AI?
Nama Pekeliling
Adakah pekeliling tersebut benar-benar wujud dan berkaitan dengan program?
Peningkatan 45%
Adakah terdapat data atau analisis yang menyokong angka pencapaian tersebut?
Bila jawapan AI memerlukan semakan lanjut?
Satu tanda sahaja tidak semestinya membuktikan bahawa jawapan itu salah, tetapi ia menunjukkan bahawa pengesahan tambahan diperlukan.
Terlalu khusus tanpa sumber
AI memberikan angka atau tarikh tepat walaupun maklumat tersebut tidak pernah diberikan.
Rujukan sukar ditemukan
Nama dasar, pekeliling atau artikel tidak dapat ditemukan melalui sumber rasmi.
Jawapan berubah-ubah
AI memberikan maklumat berbeza bagi fakta yang sama apabila ditanya semula.
Bahasa terlalu yakin
AI membuat dakwaan tanpa menunjukkan sumber, had atau tahap ketidakpastian.
Tidak sepadan dengan konteks
Cadangan kelihatan umum dan tidak selari dengan prosedur sebenar organisasi.
Fakta tidak dapat disahkan
Maklumat penting tidak dapat disokong oleh rekod, dokumen atau sumber yang dipercayai.
Apakah tindakan yang lebih selamat?
Fikirkan jawapan anda dahulu, kemudian tekan butang untuk melihat cadangan tindakan.
AI menyatakan satu dasar baharu mula berkuat kuasa pada 1 Ogos 2026.
Apakah perkara pertama yang perlu dibuat sebelum maklumat itu dimasukkan ke dalam surat rasmi?
AI menambah jumlah peserta dalam laporan walaupun angka itu tiada dalam nota asal.
Bolehkah angka tersebut dikekalkan kerana ia kelihatan munasabah?
AI menghasilkan nama pekeliling lengkap berserta nombor dan tahun penerbitan.
Adakah format yang profesional membuktikan pekeliling itu wujud?
Tidak semua tugasan memerlukan semakan yang sama
Tahap semakan perlu disesuaikan dengan tujuan, penerima, sensitiviti dan kesan dokumen tersebut.
Komunikasi Ringkas
Contohnya draf mesej dalaman atau cadangan awal yang tidak mengandungi maklumat sensitif.
Semakan AsasEmel atau Surat
Semak penerima, tujuan, fakta, nada bahasa serta arahan atau tindakan yang dinyatakan.
Semakan SederhanaLaporan Rasmi
Sahkan angka, tarikh, nama, sumber, keputusan dan kesesuaian dengan rekod organisasi.
Semakan TelitiPolisi atau Keputusan
Dokumen yang memberi kesan kepada orang lain memerlukan pengesahan dan pertimbangan profesional yang lebih tinggi.
Semakan KritikalJangan nilai jawapan berdasarkan keyakinan bahasa AI
Nilai kandungan berdasarkan fakta, rekod, konteks dan sumber yang boleh disahkan. Gunakan AI dengan yakin, tetapi jangan lepaskan tanggungjawab sebagai manusia.
Tentang Prompt Academy dan Dr. Sue
Kenali platform dan individu yang membangunkan siri pembelajaran ini.
Tentang Prompt Academy
Prompt Academy ialah platform pembelajaran yang membantu individu dan organisasi memahami, menggunakan dan memanfaatkan AI secara praktikal, bertanggungjawab dan beretika.
Melalui siri modul ini, Prompt Academy membantu peserta menggunakan AI bukan sahaja untuk bekerja dengan lebih pantas, tetapi juga untuk berfikir, menyemak dan membuat keputusan dengan lebih baik.
🏠 Lawati Prompt AcademyTentang Dr. Sue
Dr. Suhailah Mohamed NoorDr. Sue ialah pengasas Prompt Academy, penulis buku AI, jurulatih dan penceramah yang aktif berkongsi penggunaan AI dalam pendidikan, penyelidikan dan sektor awam.
Semua modul dalam siri ini dibangunkan dan disampaikan sendiri oleh Dr. Sue bagi memastikan kandungannya konsisten, praktikal dan mudah diaplikasikan dalam tugasan harian.